Początki – przedwojenne sale i pierwsze seanse
Historia kinematografii w Katowicach sięga początku XX wieku, gdy miasto – wówczas stolica pruskiej rejencji opolskiej – zaczęło rozwijać się jako nowoczesny ośrodek przemysłowo‑kulturalny. Pierwsze stałe kina, zwane wówczas „salonami filmowymi”, powstawały przy głównych ulicach: Warszawskiej, Staromiejskiej i w śródmieściu. Już w 1910 roku działało kino „Welt-Theater” przy ulicy Stawowej, a kilka lat później otwarto obiekty takie jak „Capitol” (późniejsze „Kino Śląsk”), „Rialto” przy ulicy Kilińskiego oraz „Apollo” na rogu ulicy 3 Maja i Powstańców. W dwudziestoleciu międzywojennym, po przyłączeniu Katowic do Polski, kina stały się ważnym elementem życia społecznego – wyświetlano zarówno niemieckie produkcje, jak i filmy polskie, a seansom często towarzyszyła muzyka na żywo. Do najbardziej znanych przedwojennych kin należały: „Kino Światowid” (ul. Warszawska), „Kino Polonia” (ul. św. Jana) oraz „Kino Bajka” (ul. Mariacka). Ich sale mieściły od 300 do 600 widzów, a wystrój utrzymany był w stylu secesyjnym lub modernizmie. W tym okresie Katowice mogły poszczycić się także pierwszymi w regionie projektorami dźwiękowymi, które pojawiły się pod koniec lat 30.
Okres PRL – kina studyjne, kluby filmowe i sieć kin objazdowych
Po 1945 roku wiele przedwojennych sal zostało znacjonalizowanych i przystosowanych do potrzeb socjalistycznej dystrybucji filmowej. Władze stworzyły sieć kin państwowych, które podlegały Centralnemu Zarządowi Kin – w Katowicach działały wówczas takie obiekty jak „Kino Kosmos” (ul. Wita Stwosza), „Kino Śląsk” (dawne „Capitol”), „Kino Relax” (ul. Stawowa) oraz „Kino Bajka” (przemianowane na „Kino Dzieci”). W latach 60. i 70. do użytku oddano nowoczesne jak na owe czasy kinoteatry: „Kino Związkowiec” przy ul. Związkowej (pierwotnie „Światowid”) oraz „Kino Osiem” w dzielnicy Załęże. Charakterystyczną cechą epoki był rozwój kin studyjnych – w Katowicach działało m.in. „Kino DKF” (dyskusyjny klub filmowy) w budynku przy ul. Staromiejskiej, a także legendarne „Kino Studio” w Pałacu Młodzieży, gdzie wyświetlano ambitne produkcje europejskie i azjatyckie. Jednocześnie w wielu dzielnicach, zwłaszcza na Giszowcu, Bogucicach i Wełnowcu, funkcjonowały mniejsze sale kinowe, często mieszczące się w domach kultury, które pełniły rolę lokalnych centrów rozrywki. W 1975 roku miasto posiadało łącznie ponad 30 kin, co dawało Katowicom jeden z najwyższych wskaźników liczby miejsc na mieszkańca w Polsce.
Od transformacji do multipleksów – współczesność i odrodzenie kina studyjnego
Po 1989 roku system kin państwowych załamał się z powodu kryzysu ekonomicznego i gwałtownego rozwoju rynku wideo. Większość małych sal zamknięto, a nieliczne przetrwały dzięki przekształceniom własnościowym. Przełom nastąpił na początku XXI wieku, kiedy w Katowicach pojawiły się pierwsze multipleksy. W 2001 roku w centrum handlowym Silesia City Center otwarto Cinema City, oferujące 14 sal i łącznie 3,2 tys. miejsc. Kolejnym krokiem było powstanie Heliosu w Galerii Katowickiej (2013) oraz Cinema City w Ptak Outlet (2016). Dziś multipleksy dominują w ofercie komercyjnej, ale równocześnie odżyło kino studyjne – flagowym przykładem jest odrestaurowane „Kino Rialto”, które po latach przerwy wznowiło działalność w 2015 roku, stawiając na ambitny repertuar i przeglądy autorskie. Ponadto w mieście działają:
- Kino Kosmos – przy ulicy Wita Stwosza, po remoncie w 2018 roku oferujące sale studyjne i cyfrową projekcję
- Kino Bajka – kameralna sala przy ulicy Mariackiej, specjalizująca się w filmach niezależnych
- Kino Śląsk – jedno z najstarszych kin w mieście, po modernizacji z dwiema salami
W ostatnich latach Katowice stały się też areną festiwali filmowych – m.in. Festiwalu Filmowego „Śląska Jesień” oraz cyklu „Kino w Centrum” – które korzystają z historycznych obiektów, łącząc tradycję z nowymi technologiami. Dzięki temu dziedzictwo przedwojennych sal współistnieje z nowoczesnymi multipleksami, tworząc unikalną mapę filmową miasta, która wciąż ewoluuje. Według danych z 2023 roku Katowice dysponują łącznie 29 salami kinowymi, z których blisko połowa to obiekty o charakterze studyjnym lub artystycznym. To dowód na to, że mimo komercjalizacji widzowie wciąż poszukują różnorodności – od spektakularnych blockbusterów w multipleksach po kameralne seanse w klimatycznych salach z historią. Kino w Katowicach nie tylko przetrwało próbę czasu, ale także umiejętnie łączy dwa światy – dawny urok i współczesne standardy.